Czy istnieje IV władza? Wolność prasy w teorii i praktyce

Data: 16 marca 2010 r.
Miejsce: województwo mazowieckie, Warszawa
Typ: ogólnopolska, naukowa, zamknięta, bezpłatna
Organizatorzy: Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej (Wydział Prawa SWPS)

Opis konferencji:

Wolność prasy jest pochodną wolności myśli, z której to wolności wynika wolność przekonań. Istotnym składnikiem tej wolności są prawa do: wyrażania poglądów politycznych, kultywowania tradycji narodowych i wyznawania religii. Wolność myśli i wolność przekonań mogą znaleźć uzewnętrznienie tylko w przypadku istnienia wolności wypowiedzi. Wolność wypowiedzi to wolność prezentacji poglądów i przekonań w różnej formie, w sposób widoczny dla innych (słowem, gestem, dźwiękiem, obrazem). Treścią wolności słowa – będącego pochodną wolności wypowiedzi – jest prawo nieskrępowanego wyrażania poglądów zarówno w formie mówionej, jak i do utrwalania tych słów oraz do ich publikacji w postaci pisma odręcznego, druku, zapisu dźwiękowego oraz zapisu przy pomocy dźwięku i obrazu. Wolność słowa mieści w sobie prawo wyboru formy słowa, środka ekspresji i audytorium (odbiorców). Wybór audytorium (odbiorców) w znacznej mierze uzależniony jest od doboru środka ekspresji. W tekstach aktów normatywnych, zwłaszcza w konstytucjach, wymienia się wolność słowa obok wolności prasy, co prowadzi niektórych badaczy do błędnego wniosku, iż są to wolności sobie przeciwstawne. W istocie rzeczy, wolność prasy jest możliwa jedynie wówczas, gdy zagwarantowana jest wolność słowa i wypowiedzi. Wolność prasy możliwa jest w pełnym zakresie tylko w razie rzeczywistego istnienia wolności: myśli, przekonań, wypowiedzi, słowa, informacji, publikacji. Właśnie w wolności prasy te, wymienione wyżej, pojęcia znajdują odbicie i ucieleśnienie.

Prawo prasowe należy do tych dyscyplin prawniczych, których normowanie i wszelkie zmiany okazują się wyjątkowo trudne. Dowodzi tego okres międzywojenny, kiedy to prace nad zastąpieniem prawa prasowego państw zaborczych przez polską ustawę trwały od grudnia 1918 r. do listopada 1938 r., kiedy to wszedł w życie dekret Prezydenta Rzeczypospolitej prawo prasowe. Także po II wojnie światowej długi czas nie można było doczekać się nowej ustawy regulującej funkcjonowanie prasy i określającej prawa i obowiązki dziennikarzy. Po transformacji ustrojowej kolejne inicjatywy ustawodawcze zmierzające w kierunku zmian prawa prasowego nie zostały uwieńczone powodzeniem. Twórcy kolejnych propozycji zdawali się zapominać, iż dla wolności najważniejsze są gwarancje formalne i materialne oraz wytyczenie granic, gdyż wbrew powszechnemu przekonaniu ani wolność słowa, ani pochodna od niej wolność prasy nie mają charakteru absolutnego, na co wielokrotnie zwracał zresztą uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. W zgłaszanych i przedstawianych sejmowi projektach nie podejmowano także w zasadzie prób regulacji stosunków między właścicielami, wydawcami a dziennikarzami, ignorując w tym względzie przebieg dyskusji, jaka toczyła się niejako niezależnie od procesu legislacyjnego na łamach prasy, a w toku której zgłaszano szereg postulatów m.in. ograniczenia dostępu kapitału zagranicznego do sektora prasowego. Nie potrafiono się przy tym także zdecydować, czy regulacją winno być objęte tylko funkcjonowanie prasy drukowanej, czy też konieczna jest jedna wspólna regulacja, która swoim zakresem obejmie także radiofonię i telewizję. Problemem, który całkowicie wymykał się uwadze, była prasa i dziennikarstwo internetowe oraz problem blogów i blogierów. Pamiętać należy, że prezentacja materiałów w Internecie odbywa się na innych zasadach niż w publikacja w prasie drukowanej.

Problematyka konferencji koncentrować się będzie wokół kluczowych kwestii dotyczących praw i obowiązków dziennikarzy oraz zakresu wolności prasy.